5 ปีสุดท้ายสู่เป้าหมาย SDGs 2030: เวที TSDF2026 ชี้ทางออกเชิงโครงสร้าง เร่งเครื่องการพัฒนาที่ยั่งยืนของไทย

ไฮไลต์

  • สถานการณ์ SDGs ของไทยในรอบ 10 ปี: จากการประเมิน 234 ตัวชี้วัด พบว่าไทยมีความก้าวหน้าร้อยละ 42 ถดถอยลงร้อยละ 16 และอีกประมาณ 1 ใน 3 ยังขาดข้อมูลสำหรับประเมิน โดยยังเผชิญความท้าทายด้านการศึกษา สุขภาพ สิ่งแวดล้อม และการขาดกลไกเชื่อมโยงข้อมูลจากระดับพื้นที่สู่นโยบายระดับประเทศ
  • พลังของการขับเคลื่อนระดับพื้นที่ (SDG Localisation): การนำข้อมูลเชิงประจักษ์และบริบทเฉพาะของชุมชนมาใช้จริงช่วยสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรม ทั้งการทำรายงาน VLR เพื่อวางแผนพัฒนา การติดตั้งโซลาร์เซลล์ในโรงพยาบาล การฟื้นฟูป่าชุมชน นวัตกรรมจัดการน้ำ การอนุรักษ์พะยูนและหญ้าทะเล รวมถึงการบ่มเพาะเยาวชน
  • อุปสรรคสำคัญอยู่ที่ปัญหาเชิงโครงสร้าง: ข้อจำกัดหลักของการพัฒนาที่ยั่งยืนเกิดจากอำนาจที่รวมศูนย์ กฎหมายและนโยบายที่จำกัดสิทธิชุมชนในการจัดการที่ดินและทรัพยากร การกระจุกตัวของการถือครองที่ดิน ตลอดจนความไม่โปร่งใสในการเปิดเผยข้อมูลและการบังคับใช้กฎหมายที่ไม่เท่าเทียม
  • ทางออกในช่วง 5 ปีสุดท้ายก่อนปี พ.ศ. 2573: ต้องเร่งปฏิรูปโครงสร้างและกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น สร้างระบบธรรมาภิบาลและการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐที่โปร่งใสตรวจสอบได้ ใช้นวัตกรรมและงานวิจัยที่ตั้งต้นจากปัญหาจริงของชุมชน ควบคู่กับการเปิดพื้นที่ให้ภาคธุรกิจ ประชาชน และคนรุ่นใหม่ร่วมกำหนดทิศทางการพัฒนาอย่างเท่าเทียม

เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เป็นกรอบการพัฒนาระดับโลกที่สหประชาชาติมุ่งหมายให้บรรลุภายในปี พ.ศ. 2573 (ค.ศ. 2030) ซึ่งปัจจุบันโลกเราอยู่ในช่วง “Decade of Action” หรือทศวรรษแห่งการเร่งรัดการดำเนินงานให้เกิดการเปลี่ยนแปลง สำหรับประเทศไทย แม้จะมีการขับเคลื่อนมาอย่างต่อเนื่อง แต่ยังคงเผชิญช่องว่างและความท้าทายสำคัญหลายประการ โดยเฉพาะการบูรณาการระหว่างหน่วยงานภาครัฐที่มีภารกิจเชื่อมโยงกัน การทำงานข้ามศาสตร์และข้ามภาคส่วน และที่สำคัญที่สุดคือ การขาดกลไกเชื่อมโยงข้อมูลและองค์ความรู้จากระดับพื้นที่ขึ้นสู่กระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบายระดับประเทศ

เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2569 มูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ (IHPP Foundation) สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) และ ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG Move) คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ร่วมกับภาคีเครือข่ายจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างภาคส่วนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศไทย พ.ศ. 2569 (Thailand Sustainable Development Forum 2026: TSDF2026) ณ ห้องประชุม Phoenix Ballroom อิมแพ็ค เมืองทองธานี จังหวัดนนทบุรี โดยมีผู้เข้าร่วมกว่า 200 คน ทั้งจากหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม เครือข่ายเยาวชน และผู้แทนจากพื้นที่เรียนรู้ SDGs ทั่วประเทศ

เวทีกลางเชื่อมโยงฐานรากสู่นโยบายรัฐ

เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างภาคส่วนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศไทย จัดขึ้นเพื่อทำหน้าที่เป็นกลไกกลางในการส่งเสริมการสร้างและจัดการความรู้แบบข้ามศาสตร์และข้ามภาคส่วน เชื่อมโยงองค์ความรู้ ประสบการณ์ และบทเรียนจากการดําเนินงานในพื้นที่จริงเข้าสู่กระบวนการเชิงนโยบาย เปิดพื้นที่ให้ทุกภาคส่วนร่วมทบทวนสถานการณ์ของไทยบนฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ วิเคราะห์ทั้งปัจจัยสนับสนุน อุปสรรค และจัดลำดับความสำคัญของภารกิจเร่งด่วนในช่วงโค้งสุดท้ายก่อนถึงปี พ.ศ. 2573

ประเด็นสำคัญจาก 3 เวทีเสวนา TSDF2026

เสวนา 1: 1 ทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศไทยอยู่ตรงไหนเมื่อเทียบกับเป้าหมายปี พ.ศ. 2573

ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีความก้าวหน้าในการขยายบริการขั้นพื้นฐานหลายมิติ แต่ยังติดหล่มความท้าทายด้านการศึกษา สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม โดยจากการประเมินตัวชี้วัด SDGs ทั้ง 234 ตัว พบว่ามีความคืบหน้าร้อยละ 42 ถดถอยลงร้อยละ 16 และอีกประมาณ 1 ใน 3 ยังขาดข้อมูลสำหรับประเมิน ประกอบกับข้อจำกัดด้านงบประมาณและข้อมูลเชิงลึกที่ยังไม่แยกตามกลุ่มประชากร ทำให้การแก้ปัญหายังไม่ครอบคลุม 

ผู้ร่วมเสวนาจึงเสนอทางออกที่ต้องตั้งต้นจากบริบทชีวิตจริงของชุมชน ผ่านการกระจายอำนาจและคุ้ทครองสิทธิชุมชนและความเป็นธรรมในการจัดการทรัพยากร ควบคู่กับการดึงโจทย์จากพื้นที่มาเป็นตัวตั้งของงานวิจัยและนวัตกรรม พร้อมเปิดให้ประชาชนเข้าถึงเทคโนโลยีและองค์ความรู้ได้จริง ขณะที่ภาคเอกชนเองก็ต้องปรับห่วงโซ่ธุรกิจให้สมดุลทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม รวมถึงการสนับสนุนทุนและทรัพยากรจากทั้งภาครัฐและเอกชนอย่างต่อเนื่อง

เสวนา 2: จากการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง

เวทีนี้ถอดบทเรียนจากการขับเคลื่อน SDGs ในระดับพื้นที่ (SDG Localisation) เพื่อเชื่อมโยงเป้าหมายระดับโลกให้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมต่อชีวิตผู้คน ผ่านกรณีศึกษาที่สร้างผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมต่อชีวิตผู้คน เช่น การนำข้อมูล SDG Profile และรายงานการทบทวนระดับท้องถิ่นโดยสมัครใจ (VLR) มาใช้วางแผนพัฒนาพื้นที่และเสนอแนะเชิงนโยบาย การติดตั้งโซลาร์เซลล์ลดค่าไฟฟ้าให้โรงพยาบาล การฟื้นฟูป่าชุมชน นวัตกรรมจัดการน้ำ การอนุรักษ์พะยูนและหญ้าทะเล ตลอดจนการบ่มเพาะเยาวชนให้เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง 

ปัจจัยสำคัญที่จะเปลี่ยนบทเรียนไปสู่การปฏิบัติจริงได้ คือการเข้าใจบริบทเฉพาะของแต่ละพื้นที่ มองเป้าหมายทั้ง 17 ข้ออย่างเชื่อมโยงเป็นองค์รวม แล้วปรับใช้ให้ตรงกับความต้องการของชุมชน ขณะเดียวกันภาคธุรกิจต้องสร้างความเข้าใจเรื่องความยั่งยืนให้ชัดเจน มีระบบวัดผลที่เป็นรูปธรรม เปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่มีส่วนร่วมมากขึ้น และวางรากฐานให้ความยั่งยืนกลายเป็นส่วนหนึ่งของกลไกสังคมอย่างต่อเนื่องแม้จะพ้นปี พ.ศ. 2573 ไปแล้วก็ตาม

เสวนา 3: เหลือเวลาอีก 5 ปี ประเทศไทยควรเปลี่ยนอะไรและร่วมมือกันอย่างไร

อุปสรรคสำคัญของการขับเคลื่อน SDGs ในไทยมาจากปัญหาเชิงโครงสร้าง ทั้งกฎหมาย นโยบาย และธรรมาภิบาล โดยเฉพาะการจำกัดสิทธิชุมชนในการจัดการที่ดินและทรัพยากร การกระจุกตัวของการถือครองที่ดิน ไปจนถึงความไม่โปร่งใสในการเปิดเผยข้อมูลและการบังคับใช้กฎหมายที่ไม่เท่าเทียม 

ในช่วง 5 ปีที่สุดท้ายนี้ ประเทศไทยจึงต้องเร่งปฏิรูประบบให้โปร่งใสและตรวจสอบได้ ผ่านการลดขนาดภาครัฐที่รวมศูนย์ กระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น และส่งเสริมประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วมให้ประชาชนมีสิทธิ์ตัดสินใจในเรื่องที่กระทบต่อชีวิตตนเอง ควบคู่กับการสร้างกลไกเปิดเผยข้อมูลภาครัฐที่ตรวจสอบได้จริง ลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงทรัพยากร ตลอดจนยกระดับบทบาทของเยาวชนจากเพียงผู้เข้าร่วมกิจกรรมให้กลายเป็นผู้ร่วมกำหนดทิศทางการพัฒนา และการผนึกกำลังระหว่างภาครัฐ ประชาชน เอกชน และคนรุ่นใหม่ เพื่อผลักดันการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอย่างยั่งยืน

ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา การขับเคลื่อน SDGs ของไทยยังเดินหน้าได้ไม่เต็มศักยภาพ เนื่องจากข้อจำกัดทั้งด้านข้อมูล งบประมาณ และการขาดการเชื่อมโยงองค์ความรู้ระหว่างภาคส่วน รวมถึงโครงสร้างอำนาจที่รวมศูนย์ซึ่งจำกัดสิทธิและบทบาทของชุมชน ดังนั้น ทางออกสำคัญในช่วง 5 ปีสุดท้ายจึงต้องอาศัย “การปฏิรูปโครงสร้างและกระจายอำนาจ” โดยใช้ฐานข้อมูลและนวัตกรรมที่ตั้งต้นจากปัญหาจริงของชุมชนเป็นตัวนำ ควบคู่กับการสร้างระบบธรรมาภิบาลที่โปร่งใสตรวจสอบได้ และเปิดพื้นที่ให้ภาคธุรกิจ ประชาชน และคนรุ่นใหม่ เข้ามามีส่วนร่วมตัดสินใจอย่างเท่าเทียม เพื่อให้การพัฒนาที่ยั่งยืนฝังรากลึกเป็นระบบของสังคมไทยต่อไปในระยะยาว

รับชมบันทึกการเสวนาย้อนหลังได้ที่: เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างภาคส่วนเพื่อ “การพัฒนาที่ยั่งยืน” ของประเทศไทย พ.ศ. 2569

SHARE

COMMENTS

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *

Picture of Nattanan Srithanasak
Nattanan Srithanasak

Related Activities