ดัชนีเสรีภาพทางวิชาการ (Academic Freedom Index – AFI) เป็นโครงการวิจัยและฐานข้อมูลแบบเปิดบนเว็บไซต์ academic-freedom-index.net ซึ่งเกิดจากความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg (FAU) ประเทศเยอรมนี สถาบัน V-Dem และเครือข่าย Scholars at Risk เพื่อประเมินและติดตามสถานการณ์เสรีภาพทางวิชาการใน 179 ประเทศทั่วโลก
แพลตฟอร์มนี้จัดทำขึ้นสำหรับผู้บริหารสถาบันการศึกษา นักวิจัย และผู้กำหนดนโยบาย โดยวัดระดับเสรีภาพทางวิชาการผ่าน 5 ตัวชี้วัด ได้แก่ เสรีภาพในการวิจัยและการสอน, เสรีภาพในการแลกเปลี่ยนทางวิชาการ, ความเป็นอิสระของสถาบัน, ความปลอดภัยในพื้นที่วิทยาเขต และเสรีภาพในการแสดงออกทางวิชาการ ข้อมูลทั้งหมดประมวลผลจากการประเมินของผู้เชี่ยวชาญรายประเทศ นำเสนอผ่าน Interactive Map รายงานประจำปี และข้อมูลสถิติย้อนหลัง
ฐานข้อมูลนี้ช่วยให้สถาบันการศึกษามีข้อมูลเชิงประจักษ์สำหรับใช้อ้างอิง ประเมินความเสี่ยงในการทำความร่วมมือระหว่างประเทศ และใช้ประกอบการตัดสินใจเชิงนโยบายเกี่ยวกับเสรีภาพทางวิชาการ