มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มุ่งมั่นอย่างเป็นรูปธรรมในการสร้างเมืองและชุมชนที่ยั่งยืน เราเชื่อว่าการพัฒนาเมืองต้องคำนึงถึงคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัย การรักษาสิ่งแวดล้อม และการอนุรักษ์วัฒนธรรม จึงได้ใช้ความรู้ความสามารถและทรัพยากรที่มีอยู่ ผ่านการดำเนินงาน 3 ด้านหลัก ได้แก่ งานวิจัย งานบริการวิชาการเพื่อสังคม และการอนุรักษ์วัฒนธรรม เพื่อร่วมสร้างสรรค์เมืองและชุมชนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม น่าอยู่ และเท่าเทียมสำหรับทุกคน

1. งานวิจัยเป็นรากฐานสำคัญสู่การสร้างเมืองยั่งยืน

คณาจารย์และนักวิชาการของธรรมศาสตร์ได้ผลิตผลงานวิจัยที่ครอบคลุมประเด็นสำคัญเพื่อสร้างเมืองที่ยั่งยืน โดยเน้นการสร้างองค์ความรู้ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริง อาทิ

• ศึกษาผลกระทบของการเติบโตของเมืองต่อการเกิดปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง เน้นบทบาทของพื้นที่สีเขียว การออกแบบอาคารที่ส่งเสริมความเย็นสบาย และการออกแบบที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• ศึกษาการเข้าถึงเชิงพื้นที่และการพัฒนารอบสถานีขนส่งมวลชน โดยเน้นการบูรณาการระบบขนส่งสาธารณะเข้ากับการเดินทางที่ไม่ใช้เครื่องยนต์ เช่น การเดินและการปั่นจักรยาน เพื่อลดการใช้พลังงานและมลพิษ
• ศึกษาการติดตามคุณภาพอากาศ รวมถึงการวิเคราะห์การสั่นสะเทือนที่เกิดจากการจราจร และการทำนายปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM 2.5 เพื่อนำไปสู่การกำหนดมาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในเมือง
• ศึกษาแนวทางการจัดการความเสี่ยงจากน้ำท่วมอย่างยั่งยืน โดยเน้นการบูรณาการแนวทางแก้ไขปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติ (Nature-based Solutions) และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• ศึกษาการออกแบบเมืองที่ครอบคลุม (Inclusive Urban Design) เช่น การวางแผนโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว สวนสาธารณะ และพื้นที่สำหรับคนพิการ เพื่อให้เมืองเป็นพื้นที่ที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้อย่างเท่าเทียม

2. โครงการบริการสังคมเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนและยกระดับคุณภาพชีวิต

ธรรมศาสตร์ดำเนินโครงการบริการสังคมกว่า 60 โครงการ ที่มุ่งพัฒนาเมืองและชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยร่วมมือกับหลากหลายคณะเพื่อสร้างผลกระทบเชิงบวก ตัวอย่างงานที่น่าสนใจ ได้แก่

• คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ จัดหลักสูตร “การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนท้องถิ่นด้วยคุณค่า Soft Power” เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชนผ่านการท่องเที่ยวที่อนุรักษ์วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม
• คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ดำเนินโครงการ “มรดกทางดิจิทัล (Digital Heritage)” เพื่ออนุรักษ์และเผยแพร่มรดกทางวัฒนธรรมผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล ทำให้เข้าถึงได้ง่ายขึ้น
• สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา จัดสัมมนาวัฒนธรรมที่หลากหลาย อาทิ สัมมนา “อาหารหลากมิติกับการเมืองวัฒนธรรมอาเซียน” เพื่อส่งเสริมความเข้าใจในความหลากหลายทางวัฒนธรรมในภูมิภาค และเชื่อมโยงกับการพัฒนาที่ยั่งยืน

3. การอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมเพื่อสร้างคุณค่าให้เมือง

ธรรมศาสตร์ให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมควบคู่ไปกับการพัฒนาที่ยั่งยืน เพื่อให้เมืองและชุมชนมีอัตลักษณ์และความเข้มแข็ง ผ่านการดำเนินงาน อาทิ

• สถาบันไทยคดีศึกษา ส่งเสริมวัฒนธรรมและสังคมไทยผ่านงานวิจัยและกิจกรรมต่างๆ พิพิธภัณฑ์มานุษยวิทยา จัดแสดงโบราณวัตถุและจัดโปรแกรมการศึกษาเพื่อเผยแพร่องค์ความรู้ทางมานุษยวิทยา นอกจากนี้ คณะศิลปกรรมศาสตร์ ยังสนับสนุนชมรมต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับศิลปะและวัฒนธรรม เพื่อสืบสานและสร้างสรรค์งานศิลป์
• ส่งเสริมการเดินทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมภายในมหาวิทยาลัยและในชุมชน อาทิ การใช้รถโดยสารไฟฟ้า และการสนับสนุนโครงการจักรยานสาธารณะ เพื่อลดการปล่อยมลพิษและส่งเสริมสุขภาพที่ดี
• เน้นการสร้างพื้นที่ที่สามารถเดินได้และปั่นจักรยานได้สะดวกปลอดภัย รวมถึงการมีตัวเลือกการขนส่งสาธารณะที่เข้าถึงได้ง่าย เพื่อให้ทุกคนสามารถใช้ประโยชน์จากพื้นที่สาธารณะได้อย่างเต็มที่
• สนับสนุนการวางผังเมืองอย่างยั่งยืน รวมถึงการดำเนินโครงการปรับปรุงและพัฒนาพื้นที่สีน้ำตาล (Brownfield Development) อย่างรับผิดชอบ เพื่อฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรมให้กลับมามีชีวิตชีวาและเป็นประโยชน์ต่อชุมชน

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มุ่งมั่นที่จะเป็นผู้นำในการสร้างเมืองและชุมชนที่ยั่งยืน ด้วยการบูรณาการความรู้จากหลากหลายสาขาวิชา การบริการสังคมที่สร้างผลกระทบในวงกว้าง การอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมอันทรงคุณค่า และการพัฒนาที่ยั่งยืนในทุกมิติ เพื่อสร้างอนาคตที่ดีของทุกคนในเมืองและชุมชน

ข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานเพื่อขจัดความยากจนตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 11 (SDG 11: Sustainable Cities and Communities) เหล่านี้ สรุปและเรียบเรียงจาก รายงานความยั่งยืนของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ฉบับล่าสุด ประจำปี 2566 (Thammasat University Sustainability Report 2023)